Regulacje rynku kapitałowego mają zapewniać bezpieczeństwo obrotu, ochronę inwestorów i stabilność systemu finansowego. To cele bezdyskusyjne. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy ochrona zaczyna dominować nad funkcją podstawową rynku, czyli umożliwieniem pozyskiwania kapitału i alokacji ryzyka.

Im więcej regulacji, tym mniej przestrzeni dla rynku. W pewnym momencie dążenie do eliminacji ryzyka prowadzi do eliminacji możliwości.

Jaki powinien być rynek kapitałowy?

Warto odwołać się do koncepcji „antykruchości” Nassima Taleba. System antykruchy nie tylko wytrzymuje wstrząsy i tzw. „czarne łabędzie” (zdarzenia rzadkie, trudne do przewidzenia), ale potrafi na nich zyskiwać i wzmacniać się.

Rynek kapitałowy z natury powinien być właśnie taki: elastyczny, dynamiczny, zdolny do absorbowania szoków. Nadmierna kontrola nie buduje odporności, lecz ją osłabia. System zbyt sztywny staje się kruchy.

Oznacza to potrzebę wyraźnego rozróżnienia poziomów regulacyjnych:

• powyżej określonego progu: szczegółowe obowiązki informacyjne, wysoki standard przejrzystości i ścisły nadzór,
• poniżej tego progu: realna swoboda pozyskiwania kapitału, uproszczone wymogi i większa odpowiedzialność inwestora.

Bez takiego zróżnicowania rynek przestaje pełnić swoją funkcję inkubatora innowacji i przedsiębiorczości.

Ryzyko nadużyć – czy argument rozstrzygający?

Argument o konieczności uszczelniania regulacji niemal zawsze odwołuje się do ochrony przed nadużyciami. Rzeczywiście, na rynku kapitałowym pojawiają się podmioty nierzetelne.

Pytanie jednak brzmi: czy odpowiedzią powinno być podnoszenie barier wejścia dla wszystkich uczestników rynku?

Jeżeli zamykamy przestrzeń dla małych emisji i projektów o podwyższonym ryzyku regulacyjnym, kapitał nie znika. Przenosi się do mniej transparentnych struktur, poza formalnym obrotem, gdzie inwestorzy mają paradoksalnie jeszcze mniejszą ochronę.

Z perspektywy systemowej bardziej racjonalne wydaje się egzekwowanie odpowiedzialności za realne nadużycia w tym z wykorzystaniem instrumentów prawa karnego niż budowanie coraz wyższych barier administracyjnych, które ograniczają legalną działalność.

Czy można wyeliminować ryzyko bez eliminowania rynku?

Rynek kapitałowy nie jest depozytem bankowym. Jego istotą jest relacja między kapitałem a ryzykiem. Wyższa potencjalna stopa zwrotu zawsze wiąże się z wyższą niepewnością.

Próba całkowitego wyeliminowania ryzyka z rynku kapitałowego prowadzi do jego transformacji w coś, czym nie jest quasi-bankowy system gwarantowanych bezpieczeństw. W efekcie kapitał przestaje finansować rozwój, a zaczyna jedynie krążyć w najbardziej zachowawczych segmentach rynku.

Rynek potrzebuje przestrzeni do błędu. Inwestorzy, zwłaszcza profesjonalni, powinni mieć możliwość podejmowania decyzji obarczonych ryzykiem. To właśnie możliwość poniesienia straty stanowi warunek realnej wyceny ryzyka i racjonalnej alokacji kapitału.

Eliminacja zjawiska nie rozwiązuje problemu często jedynie przenosi go poza obszar regulowany.

Gdzie szukać równowagi?

Kluczowe pytanie nie brzmi: „czy regulować?”, lecz „jak regulować?”.

Złoty środek wymaga:

• proporcjonalności obowiązków do skali emisji i profilu inwestorów,
• jasnych progów regulacyjnych,
• stabilności prawa i przewidywalności nadzoru,
• realnego egzekwowania odpowiedzialności za nadużycia zamiast mnożenia wymogów formalnych.

Rynek kapitałowy może być jednocześnie odporny i dynamiczny. Warunkiem jest jednak odejście od logiki pełnej kontroli na rzecz logiki odpowiedzialności i proporcjonalności.

Przeregulowany rynek nie jest rynkiem bezpiecznym. Jest rynkiem nieaktywnym. A rynek nieaktywny przestaje finansować rozwój gospodarki.

Być może nadszedł moment, aby dyskusję o bezpieczeństwie rynku kapitałowego uzupełnić o równie istotną kategorię – jego żywotność.

Artykuł powstał na podstawie wpisu na LinkedIn adwokata Szymona Kaczmarka.
Link do publikacji: https://www.linkedin.com/posts/szymon-kaczmarek-5890b0b5_rynekkapitaagkowy-regulacje-antykruchoagjafd-activity-7321076686903496704-Xr-l?utm_source=share&utm_medium=member_desktop&rcm=ACoAACkk_pgB6SLmZUpCC3lIphmu-5WD-GP8lT4